Jak się dogadać z nastolatkiem? Cz. II. Model BRIEF.
Nie wszystkie rozmowy z nastolatkiem zaczynają się od burzliwego wstępu, nie wszystkie musza kończyć się awanturą. Czasem chcemy dłużej porozmawiać albo na neutralny temat (planowanie wakacji), albo wprowadzić jakiś ważny temat wychowawczy (np. o wyborze w przyszłości zawodu/o powołaniu, albo o uzależnieniach; o wychowaniu seksualnym). Wówczas mamy do dyspozycji jeszcze jeden schemat rozmowy, specjalnie ułożony do dialogu z nastolatkami: BRIEF.
(na podstawie Michelle Icard, Jak się dogadać z nastolatkiem?; s. 18-23).
Nazwa jest akronimem od pierwszych słów:
Bezkonfliktowy początek
Relacja
Inny punkt widzenia
Echo tego co usłyszałeś/aś
Feedback, czyli twoje zdanie lub opinia
Bezkonfliktowy początek. Spokojnie zaczynamy, bez emocji, rzeczowo, najlepiej jakaś obserwacja faktu (jak w schemacie asertywnym lub modelu Porozumienia bez przemocy). Np. „Zauważyłam/em dwie jedynki z matematyki w dzienniku. Rozumiem, że to był ciężki miesiąc? Co się stało?” I spokojnie czekasz na wypowiedź. Można też przygotować dziecko do rozmowy: „Widziałam/em oceny z matematyki. Może porozmawiamy na ten temat? Teraz chcesz, czy po obiedzie?”. Bez pretensji w głosie, bez sarkazmu. Spokojnie.
Relacja pełna empatii. Wykaż zrozumienie. Wiem, że się wściekasz, bo latorośl zawiodła. Nie mów jemu/jej tego. Nawet tak nie myśl. Po prostu nie dał/dała rady. Powiedz na początek, gdy zacznie kręcić (a przeważnie wstyd, poczucie, że rozczarowało rodziców, niska samoocena, niepewność itp. – wszystko to razem powoduje, że chce się bronić), że rozumiesz, że trudno, że dużo pracy, że ciężko pogodzić różne preferencje – w tym duchu. Nie że usprawiedliwiasz, ale rozumiesz.
Inny punkt widzenia. Każda historia ma trzy wersje: moją, twoją i prawdziwą. Jeśli zrozumiesz wersję dziecka, będzie ono z tobą szczere, bo będzie widzieć w tobie sojusznika na tym „ciężkim łez padole”, kogoś kto wspiera, pomaga rozwiązywać problemy, dobrze radzi. Zadawaj więc pytania, gromadź informacje. Ale znów, nie w stylu przesłuchania, raczej zainteresowania. Mów tak: „dobrze, że mi o tym mówisz, teraz lepiej to rozumiem”. Pytaj: „kiedy się zorientowałeś/aś, że przestajesz rozumieć zadania z matematyki?”, „co może być powodem, twoim zdaniem?”, „jak można to poprawić?”.
Echo tego co usłyszałeś to forma parafrazowania, którą znamy z poprzednich warsztatów. Zacznij może tak: „O ile dobrze zrozumiałem, to…”. Albo zadaj pytanie używając słów dziecka: „Dobrze rozumiem, że twoim zdaniem, ‘cała wina leży po stronie nauczyciela’?”. Streść swoimi słowami wersję dziecka.
Feedback, czyli twoje zdanie. Nastolatek chętniej je wysłucha, gdy najpierw z szacunkiem zapytasz, czy chce poznać twoje zdanie. Streść problem krótko i wskaż, jak go uniknąć następnym razem (pewnie samo dziecko już to wcześniej wypowiedziało). Jeśli sprawa dotyczy recydywy, o której już wiele razy było mówione i zdecydujesz, że trzeba wyciągnąć konsekwencje to je uzasadnij: „Oceny są niskie. Powinieneś/powinnaś przez najbliższe dwa tygodnie przysiąść nad zadaniami. Jeśli chcesz mojej pomocy, to codziennie służę od 20.00 do 21.00. Ale w związku z tymi zaległościami jestem zmuszony/a nałożyć ci konkretne restrykcje na internet, ograniczając do 1,5 h dziennie”. Konsekwencje nie powinny być raczej zbyt poważne, ale uciążliwe w określonym odcinku czasu. Raczej nie klasyczny „szlaban” w sytuacji, gdy nastolatki po pandemii mają i tak lęki społeczne, i deficyty kontaktów rówieśniczych. Raczej też nie zabieranie smartfona na kilka dni, bo jakiś kontakt ze światem jest dla nich bardzo ważny. (Sobie takie ograniczenie najpierw zadajmy, żeby zobaczyć, czy są realne).
Na koniec rozmowy szybko zmieńmy temat, żeby nie drążyć. Powiedzmy: „Kocham Cię bardzo. Mogę się przytulić? (do chłopaka: Mogę Cię uścisnąć?)” Jak powie: „Nie”. To Ty na to: „Ale to ja potrzebuję tego uścisku. Proszę, daj mi ten przywilej”. Uśmiechnij się i powiedz: „Możesz na mnie liczyć!” (albo: „Jestem Twoim przyjacielem, pamiętasz?”; albo: „A pamiętasz, że oddałbym dla Ciebie nerkę? 😊).
Wypisz tematy, które Twoim zdaniem można przeprowadzić według tego schematu?
……………….